Szczepienie przeciw HPV kojarzy się z programem dla dwunastolatków, więc wiele studentek uznaje, że ten pociąg już odjechał. Eksperci Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH widzą to inaczej: szczepionkę można podać po ukończeniu 9 lat, bez górnej granicy wieku, a młode dorosłe wciąż mogą na niej skorzystać. Ile to kosztuje, od czego zacząć i czego szczepionka nie załatwi — a na końcu możesz sprawdzić, czy odróżniasz fakty o HPV od mitów.
HPV, czyli ludzki wirus brodawczaka, ma ponad 150 typów. Część z nich wywołuje niegroźne brodawki, inne, nazywane onkogennymi, odpowiadają za zmiany przedrakowe i nowotwory. Wirus przenosi się głównie drogą płciową, ale także przez kontakt ze skórą i błonami śluzowymi osoby zakażonej. Według PZH 80 proc. aktywnych seksualnie kobiet i mężczyzn było lub będzie zakażonych HPV, a połowa zakażonych to osoby w wieku 15–25 lat. Czyli dokładnie wiek studiów.
Większość zakażeń przebiega bez objawów i mija sama, zwykle w ciągu około dwóch lat. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy zakażenie typem onkogennym się utrzymuje. Każdy przypadek raka szyjki macicy jest poprzedzony przewlekłą infekcją HPV. Według Krajowego Rejestru Nowotworów, na który powołuje się PZH, w 2018 r. w Polsce zarejestrowano 2360 nowych zachorowań na ten nowotwór, a zmarły 1593 kobiety. Wirus odpowiada też za część nowotworów odbytu, sromu, pochwy oraz głowy i szyi.
Szczepionka nie zawiera wirusa ani jego DNA, tylko puste białkowe otoczki, które wyglądają jak wirus. Nie da się więc od niej zakazić. Organizm uczy się za to rozpoznawać typy HPV zawarte w preparacie. W Polsce dostępne są dwie szczepionki: dwuwalentna, chroniąca przed typami 16 i 18, oraz dziewięciowalentna, która obejmuje dodatkowo siedem innych typów, w tym 6 i 11, odpowiedzialne za brodawki narządów płciowych.
PZH podaje, że szczepienie zmniejsza o ponad 90 proc. ryzyko zmian przedrakowych i raka szyjki macicy. W krajach z powszechnymi programami szczepień zakażeń typami obecnymi w szczepionce ubyło o ponad 80 proc., a ryzyko zmian przedrakowych u młodych kobiet spadło o połowę.
Najlepiej zaszczepić się przed rozpoczęciem współżycia i dlatego programy obejmują nastolatków. PZH pisze jednak wprost, że rozpoczęcie aktywności seksualnej nie jest przeciwwskazaniem. Tym samym typem HPV można się zakazić więcej niż raz, a szczepionka chroni przed kilkoma typami naraz. Zalecenia, które przytacza PZH, mówią o szczepieniu „wychwytującym” osób do 26 lat, które wcześniej nie zostały zaszczepione. W wieku 27–45 lat szczepienie jest do rozważenia wspólnie z lekarzem.
Uczciwie trzeba dodać: szczepionka nie leczy. Jeśli ktoś jest już zakażony danym typem, nie zmieni przebiegu tego zakażenia. Najwięcej zyskuje osoba, która dotąd nie współżyła albo miała pojedynczych partnerów. Szczepienie zaleca się także kobietom leczonym z powodu zmian przedrakowych szyjki macicy, bo może zmniejszyć ryzyko nawrotu.
Bezpłatny program powszechny obejmuje dzieci od 9. do 14. urodzin, a darmowa szczepionka z refundacji przysługuje do 18. urodzin. Studentka w te grupy zwykle już nie wchodzi. Dla dorosłych refundowana jest tylko szczepionka dwuwalentna – w 50 proc., na receptę. W praktyce wygląda to tak:
Szczepionkę podaje się domięśniowo. PZH zaznacza, że nie ustalono, czy potrzebna jest dawka przypominająca, a ochrona przypuszczalnie utrzymuje się przez dziesięciolecia.
Szczepionki przeciw HPV są stosowane w ponad 125 krajach, a na świecie podano ponad 500 mln dawek. Najczęstsze skutki uboczne to ból, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wkłucia, czasem zmęczenie, ból głowy lub mięśni. Zwykle mijają w ciągu 2–3 dni. Ponieważ przy zastrzyku zdarzają się omdlenia, szczepienie wykonuje się na siedząco albo na leżąco.
Trwałym przeciwwskazaniem jest ciężka reakcja alergiczna na składnik szczepionki lub po poprzedniej dawce. Przy infekcji z wysoką gorączką szczepienie się odkłada. Szczepionki nie zaleca się w ciąży, natomiast karmienie piersią nie jest przeszkodą. Choroby przewlekłe, przyjmowane leki i wszelkie wątpliwości to temat do rozmowy z lekarzem przed pierwszą dawką.
Szczepienie to tylko jeden element profilaktyki. Nie obejmuje wszystkich typów wirusa, więc nie zastępuje regularnych badań szyjki macicy. Zaszczepiona studentka dalej powinna pamiętać o cytologii albo teście HPV w ramach badań przesiewowych.
Na szczepienie przeciw HPV nie ma górnej granicy wieku, a młode dorosłe wciąż mogą na nim skorzystać, także po rozpoczęciu współżycia. Po osiemnastce płaci się za nie samemu, choć jedna z dwóch szczepionek ma 50-procentową refundację na receptę. Pierwszy krok jest prosty: wizyta u lekarza rodzinnego i rozmowa o tym, czy szczepienie ma sens w konkretnej sytuacji. Badania szyjki macicy tak czy inaczej zostają w kalendarzu.
5 pytań · minuta
poleca:
